PORTAL SPOŁECZNOŚCIOWY
MIESIĘCZNIK "KATECHETA"

Powszechne przeznaczenie i własność prywatna dóbr

 

 

1. W naszym społeczeństwie temat własności, zarówno ze względu na historię jak i teraźniejszość, jest tematem ważnym i kontrowersyjnym. W obowiązującej konstytucji własność prywatna podlega ochronie prawnej i jest jednym z elementów stanowiących podstawę ustroju gospodarczego Polski. Czy jednak rzeczywiście, jak uważają niektórzy, prawo własności jest święte i nie powinno podlegać żadnym ograniczeniom?


2. Nauczanie Kościoła od samego początku poświęca wiele uwagi prawu własności. Należy jednak zauważyć, że Kościół broniąc prawa własności nigdy go nie absolutyzował, wprowadził natomiast rozróżnienie między prawem do użytkowania i prawem do posiadania. Użytkowanie dóbr materialnych przysługuje wszystkim ludziom i żaden człowiek nie może być pozbawiony dostępu do nich. Posiadanie jest również prawem podstawowym i powszechnym jednostek ludzkich i społeczności. Prawo to przysługuje im z natury, a nie z „łaski”, np. państwa, partii czy woli rządzących.

Katechizm Kościoła Katolickiego wyjaśnia: „Na początku Bóg powierzył ziemię i jej bogactwa wspólnemu zarządzaniu ludzkości, by miała o nią staranie, panowała nad nią przez swoją pracę i korzystała z jej owoców. Dobra stworzone są przeznaczone dla całego rodzaju ludzkiego. Ziemia jednak jest rozdzielona między ludzi, by zapewnić bezpieczeństwo ich życiu, narażonemu na niedostatek i zagrożonemu przez przemoc. Posiadanie dóbr jest uprawnione, by zagwarantować wolność i godność osób oraz pomóc każdemu w zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb, a także potrzeb tych, za których ponosi on odpowiedzialność” (KKK 2402). Tym niemniej „powszechne przeznaczenie dóbr pozostaje pierwszoplanowe, nawet jeśli popieranie dobra wspólnego wymaga poszanowania własności prywatnej, prawa do niej i korzystania z niej” (KKK 2403). Dlatego też, jak naucza Katechizm, „Człowiek, używając tych dóbr, powinien uważać rzeczy zewnętrzne, które posiada, nie tylko za własne, ale za wspólne w tym znaczeniu, by nie tylko jemu, ale i innym przynosiły pożytek. Posiadanie jakiegoś dobra czyni jego posiadacza zarządcą Opatrzności; powinien pomnażać i rozdzielać jego owoce innym, a przede wszystkim swoim bliskim” (KKK 2404).


3. Własność prywatna jest naturalnym prawem osoby ludzkiej, ale jest ono podporządkowane zasadzie powszechnego przeznaczenia dóbr. Wymiar społeczny własności, który Jan Paweł II określa mianem „hipoteki społecznej” (por. SRS 42) oznacza, że do obowiązków społecznych właścicieli dóbr należy przekazywanie nadwyżki dochodów na cele społeczne. W przeszłości obowiązek ten był realizowany w postaci jałmużny, przez dobroczynność oraz wspaniałomyślność, współcześnie dokonuje się to coraz częściej przez oszczędzanie i inwestowanie.

Zasada powszechnego przeznaczenia dóbr nie rozstrzyga o tym, jaki ustrój własności powinien być realizowany w państwie. Urząd Nauczycielski Kościoła negatywnie ocenia zarówno ustrój kolektywistyczny, znoszący własność prywatną, jak i ustrój liberalnego kapitalizmu, w którym absolutyzowana jest wolność i własność prywatna środków produkcji. Zdaniem Kościoła trzeba tworzyć taki system ekonomiczny, w którym uznaje się zasadniczą i pozytywną rolę przedsiębiorstwa, rynku, własności prywatnej i wynikającej z niej odpowiedzialności za środki produkcji oraz wolną ludzką inicjatywę w dziedzinie gospodarczej (por. CA 42).

Zapytajmy: Czy znam zasadnicze treści zasady powszechnego przeznaczenia dóbr? Jak traktuję własność prywatną? Czy wiem, że ciążą na niej funkcje społeczne? Czy dzielę się z potrzebującymi, tym, co posiadam?


4. Zapamiętajmy: Prawo do własności prywatnej istnieje pod warunkiem, że została ona otrzymana lub nabyta w sposób sprawiedliwy i że pozostaje nienaruszone  pierwszoplanowe powszechne przeznaczenie dóbr w celu zaspokojenia fundamentalnych potrzeb wszystkich ludzi. Celem własności celem jest zagwarantowanie wolności i godności osób oraz pomoc każdemu w zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb, a także potrzeb tych, za których ponosi się odpowiedzialność (por. KomKKK 504-505).

 

Ks. Kazimierz Dziadak

© 2008 Diecezja Płocka