PORTAL SPOŁECZNOŚCIOWY
MIESIĘCZNIK "KATECHETA"

Organizacja katechezy parafialnej.

Dokumenty te uwzględniają dotychczasowe nauczanie Stolicy Apostolskiej[2] oraz nową sytuację reformującej się oświaty w naszym kraju. Stają się one obowiązujące także w naszej diecezji.
Zgodnie z sugestią Jana Pawia II, należy podjąć większą troskę o katechezę parafialną, jako że parafia jest pierwszym miejscem wszelkiej katechizacji. Od 1990 roku gdy katecheza powróciła do polskich szkół, skoncentrowaliśmy swoje wysiłki na nauczaniu religii w szkole. Pomimo różnych zachęt, aby równolegle organizować przygotowanie do sakramentów św. w parafiach, dostrzegamy pewne trudności i niedociągnięcia odnośnie do katechezy parafialnej. Wprawdzie w wielu parafiach podjęto trud organizacji katechezy parafialnej i odbywa się ona systematycznie, to jednak są i takie parafie, które organizują spotkania sporadycznie. Są one raczej natury organizacyjnej i dotyczą uczestnictwa w samej liturgii. Stajemy zatem przed nowym zadaniem, aby nie tylko ujednolicić, ale także stworzyć nową formę organizacji katechezy parafialnej.
Pozostając zgodnym z zarządzeniami Kościoła oraz uwzględniając płocką tradycję
[3] starajmy się podjąć trud organizacji systematycznych spotkań katechetycznych w parafii miejsca zamieszkania dzieci i młodzieży. W tym celu zwracam się z serdeczną prośbą do wszystkich Księży Proboszczów, aby jeszcze przed wakacjami, wspólnie z katechetami pracującymi na terenie parafii, opracowali program katechezy parafialnej, który obowiązywałby w nowym roku szkolnym 2002/2003. W programie należy uwzględnić formę spotkań, tematykę, czas, osoby odpowiedzialne za przygotowanie.
Poniżej przekazuję materiały, które należy uwzględnić w organizacji katechezy parafialnej dla dzieci i młodzieży w nowym roku szkolnym.

I. Uwagi ogólne

1. Parafia miejsca zamieszkania dzieci i młodzieży stanowi właściwe miejsce katechezy parafialnej.
2. Należy wszelkimi sposobami zachęcać, aby uczniowie uczestniczyli w spotkaniach nie z klasami, ale w grupach parafialnych. Jednak zgodnie zapisem Synodu Płockiego należy uszanować wolę rodziców, jeśli życzą sobie, aby ich dziecko uczestniczyło w spotkaniach katechetycznych w innej parafii[4]. Tacy rodzice powinni złożyć stosowne deklaracje, potwierdzone przez Proboszcza miejsca zamieszkania, informujące o miejscu uczestnictwa ich dziecka w katechezie parafialnej. O deklaracje należy zatroszczyć się do końca września, i jedynie w oparciu o nie, przyjąć ucznia do udziału w katechezie parafialnej.

3. Zgodnie z zapisami w dokumentach katechetycznych troską katechetyczną należy objąć wszystkich uczniów mieszkających na terenie parafii, uwzględniając ich poziom edukacyjny. Należy organizować dla nich dodatkowe spotkania parafialne (m.in. początek roku szkolnego, nabożeństwo ku czci św. Stanisława Kostki, nabożeństwo różańcowe, Msza św. roratnia, rekolekcje adwentowe, adoracja przy żłóbku. Droga krzyżowa, rekolekcje wielkopostne, nabożeństwo majowe i czerwcowe, nabożeństwo na Dzień Nauczyciela, Dzień Matki, Dzień Dziecka, nabożeństwo na zakończenie roku szkolnego...).
4. Najbardziej jednak interesuje nas katecheza parafialna związana z sakramentami św. Jest to przygotowanie do Pierwszej Spowiedzi i Komunii Świętej, Odnowienia Przyrzeczeń Chrzcielnych, Bierzmowania. Dla tych grup należy organizować, przynajmniej raz w miesiącu przez cały rok szkolny, specjalne spotkania o charakterze katechetycznym. W katechezie parafialnej szczególną troską należy otoczyć także uczniów klas szóstych kończących szkołę podstawową.
5. Na początku września w parafii miejsca zamieszkania uczniów należy zorganizować specjalne spotkania z rodzicami, których powinniśmy poinformować o formie uczestnictwa ich dzieci w katechezie parafialnej.

II. Pierwsza Komunia Święta

Zaleca się wprowadzenie dla dzieci uczęszczających do klas drugich i ich rodziców cyklu nabożeństw, związanych m. in. z poświęceniem i wręczeniem pamiątek pierwszokomunijnych:
1. Wrzesień - nabożeństwo rozpoczynające przygotowanie.
2. Październik - nabożeństwo różańcowe, poświęcenie różańców.
3. Listopad - nabożeństwo za zmarłych (na cmentarzu - modlitwa i zapalenie zniczy).
4. Grudzień - nabożeństwo z poświęceniem medalików (Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny).
5. Luty - Msza święta z poświęceniem świec.
6. Marzec - nabożeństwo eucharystyczne, poświęcenie książeczek do modlitwy.
7. Kwiecień - nabożeństwo przygotowujące do pierwszej spowiedzi świętej. Przekazanie opracowanego przez katechetów .Rachunku sumienia dla dzieci.
8. Przed samą uroczystością należy organizować w kościele spotkania dla dzieci i ich rodziców, poświęcone sprawom praktycznym. Celem spotkań jest zaznajomienie z przebiegiem i porządkiem uroczystości.
9. Zachęca się dzieci i rodziców do uczestnictwa w nabożeństwach tzw. „Białego tygodnia”.
Wskazane jest, aby uroczystość Pierwszej Komunii Świętej odbywała się w niedzielę lub w święto, w godzinach rannych.

III. Odnowienie Przyrzeczeń Chrzcielnych

Proponuje się cykl nabożeństw podejmujących poszczególne aspekty chrztu świętego:
1. Wrzesień - nabożeństwo rozpoczynające przygotowanie do Odnowienia Przyrzeczeń Chrzcielnych z wręczeniem Pisma Świętego (Starego i Nowego Testamentu). Temat spotkania: Chrzest sakramentem wiary.
2. Październik - nabożeństwo różańcowe. Temat spotkania: Chrzest zobowiązuje do dzielenia się Ewangelią z innymi.
3. Listopad - Msza święta za zmarłych. Temat spotkania: Ochrzczony włączony do społeczności zbawionych.
4. Grudzień - Msza święta roratnia (dzieci przynoszą świece lub lampiony). Temat spotkania: Dojrzewanie do pełni chrześcijańskiego życia.
5. Styczeń - nabożeństwo adoracyjne przy żłóbku. Temat spotkania: Obowiązki chrześcijanina wobec społeczności ludzkiej.
6. Luty - Msza święta z poświęceniem i wręczeniem świec. Temat spotkania: Ochrzczony światłem Chrystusa.
7. Marzec - nabożeństwo podejmujące zagadnienie wstrzemięźliwości w życiu chrześcijanina.
8. Kwiecień - nabożeństwo pokutne. Temat spotkania; Chrzest sakramentem nowego życia.
9. Przed samą uroczystością należy zorganizować w kościele spotkanie dla dzieci i ich rodziców poświęcone zaznajomieniu z przebiegiem i porządkiem uroczystości.
10. Zachęca się dzieci i ich rodziców do uczestnictwa w nabożeństwach tygodnia eucharystycznego, tzw. „Białego”, podczas którego Msze święte wypada ubogacać dobranymi modlitwami, komentarzami i intencjami.

Wskazane jest, aby uroczystość Odnowienia Przyrzeczeń Chrzcielnych odbywała się w niedzielę lub w święto, w godzinach rannych.

IV. Klasa VI

Dla uczniów kończących szkołę podstawową proponuje się kilka spotkań parafialnych:
1. Październik - dwa oddzielne spotkania podczas nabożeństwa różańcowego.
2. Adwent - udział we Mszy świętej roratniej.
3. Wielki Post - udział w specjalnie zorganizowanej „Drodze krzyżowej”.
4. Maj - dwa oddzielne spotkania podczas nabożeństwa majowego.
5. Czerwiec - Msza święta, podczas której uczniowie otrzymują tekst wyznania wiary.

V. Sakrament bierzmowania

Zgodnie z dokumentami katechetycznymi przygotowanie do sakramentu bierzmowania powinno trwać przez trzy lata nauki w gimnazjum. Bezpośrednie przygotowanie rozpoczyna się pod koniec klasy II i trwa przez całą klasę III. Sakrament bierzmowania udzielany jest pod koniec III klasy gimnazjum.
Biorąc jednak pod uwagę różne terminy udzielania sakramentu bierzmowania w III klasie, należy zweryfikować stosownie do potrzeb parafii, poniższą propozycję.
Przygotowanie do sakramentu bierzmowania należy rozłożyć na cztery etapy.
Każdy etap powinno poprzedzić spotkanie z rodzicami, aby omówić warunki i sposób przygotowania ich dzieci do sakramentu bierzmowania i ustalić z nimi ewentualną współpracę.

1. Etap pierwszy


Etap ten dotyczy l i II klasy gimnazjum. Jest to dalsze przygotowanie do sakramentu bierzmowania. Młodzież l klas powinna uczestniczyć w pierwszych piątkach miesiąca. Młodzież klas II natomiast w: nabożeństwie różańcowym, wyznaczonych Mszach świętych roratnich. Drodze krzyżowej. Podczas nabożeństw należy nawiązywać do sakramentu bierzmowania.

2. Etap drugi

Etap ten powinien rozpocząć się pod koniec II klasy gimnazjum (kwiecień). Kandydaci do bierzmowania, podczas specjalnego nabożeństwa otrzymują z rąk Księdza Proboszcza deklaracje, które wraz z rodzicami mają wypełnić. Będą one potwierdzeniem o gotowości przygotowania się do sakramentu bierzmowania.
Dwukrotnie, w maju i czerwcu, z młodzieżą należałoby spotkać się w mniejszych grupach, aby wsłuchać się w ich pytania, problemy i niepokoje. Należy też zapoznać ich z programem bezpośredniego przygotowania do sakramentu bierzmowania oraz wyjaśnić sens i znaczenie sakramentu bierzmowania. Należy także podać warunki dopuszczenia do przyjęcia sakramentu bierzmowania.
Etap ten powinien zakończyć się osobistą deklaracją kandydatów złożoną przed Księdzem Proboszczem. Każdy kandydat wypowiada swoją decyzję o kontynuowaniu przygotowania do przyjęcia sakramentu bierzmowania - dojrzałości chrześcijańskiej. Deklaracje te młodzież powinna złożyć podczas uroczystości św. Stanisława Kostki lub w najbliższą niedzielę po uroczystości.

3. Etap trzeci


Etap ten składa się ze spotkań katechetyczno-liturgicznych (celebracje). Proponujemy dwie wersje realizacji tego etapu w zależności od możliwości organizacyjnych w parafii.
A. Pierwsza wersja polega na zorganizowaniu celebracji liturgicznych w kościele. Tematy i przebieg celebracji liturgicznych według podręcznika „Jezus prowadzi i zbawia”[5]:

- Jesteśmy w drodze.
- Jestem chrześcijaninem - jestem dzieckiem Bożym i przyjacielem Jezusa.
- Wybór imienia.
- Liturgia pokutna w okresie Adwentu.
- Wyrzekam się szatana, grzechu i każdego zła.
- Przekazanie Symbolu Wiary i Modlitwy Pańskiej.
- Liturgia pokutna w okresie Wielkiego Postu.
- Triduum przed bierzmowaniem.

Tematy i przebieg celebracji liturgicznych według podręcznika „Wypłyń na głębię”[6]:

- Eucharystia.
- Nabożeństwo Słowa Bożego.
- Nabożeństwo odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych nawiązujące do chrztu Chrystusa,
- Nabożeństwo odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych nawiązujące do Męki Chrystusa.
- Nabożeństwo wręczenia krzyży.
- Nabożeństwo wręczenia krzyży w połączeniu z nabożeństwem pokutnym.
- Nabożeństwo dopuszczenia do sakramentu bierzmowania.
- Liturgia sakramentu bierzmowania.
- Eucharystia po przyjęciu sakramentu bierzmowania.

B.
Druga wersja jest bardziej rozbudowana, polegająca na zorganizowaniu w/w celebracji w kościele oraz na pracy w małych grupach. Kandydatów do bierzmowania dzielimy na kilka czy kilkanaście małych grup, z którymi pracują animatorzy i liderzy stowarzyszeń, organizacji, grup parafialnych (stanowią oni zespół parafialny przygotowujący kandydatów do bierzmowania). Spotkania odbywają się w salkach parafialnych lub innych miejscach kilka razy w miesiącu. Wskazane jest, aby proboszcz lub delegowany przez niego ksiądz był animatorem dla zespołu prowadzącego. Przebieg i tematyka każdego spotkania z kandydatami do bierzmowania powinna być uprzednio omówiona z księdzem.
Jako pomoc w przygotowaniu kandydatów do bierzmowania, według drugiej wersji, polecamy podręcznik „Wypłyń na głębię”[7]. W przygotowaniu do sakramentu bierzmowania, niezależnie od wybranej wersji, należy uwzględnić przede wszystkim „Katechizm Kościoła Katolickiego”[8].

4. Etap czwarty

Ostatni etap jest przygotowaniem młodzieży do uczestnictwa w liturgii sakramentu bierzmowania. Należy zapoznać młodzież z przebiegiem liturgii i przygotować do aktywnego i świadomego uczestnictwa (zapoznać z odpowiedziami, pieśniami...). Młodzież przygotowuje podania do Księdza Biskupa z prośbą o udzielenie sakramentu bierzmowania.

5. Spotkanie po bierzmowaniu

Wkrótce po bierzmowaniu Ksiądz Proboszcz spotyka się z młodzieżą podczas specjalnego nabożeństwa. Przekazuje pamiątki (świadectwa lub dyplomy) sakramentu bierzmowania. Należy także dokonać podsumowania rocznego przygotowania i przebiegu samej uroczystości. Wskazane jest także wygłoszenie konferencji o potrzebie ciągłej formacji chrześcijańskiej (np. na podstawie „Christifideles laici”). Należy także zachęcić młodzież do zaangażowania się w różne formy działania w parafii.
Młodzież, która była najaktywniejsza w przygotowaniu warto nagrodzić oraz zaproponować jej pomoc w przygotowaniu następnych roczników do sakramentu bierzmowania.

Ks. Ryszard Czekalski

Wikariusz Biskupi ds. katechetycznych


[1] Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2001; Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2001; Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Program nauczania religii, Kraków 2001. Zob. także: II Polski Synod Plenarny (1991-1999), Poznań 2001, s. 49-63, 189-216.

 
[2] Adhortacja apostolska Ojca Świętego Jana Pawia II do biskupów, kapłanów i wiernych całego Kościoła katolickiego o katechizacji w naszych czasach, w: Katecheza po Soborze Watykańskim II w świetle dokumentów Kościoła, cz. 2, red. W. Kubik, Warszawa 1985, s. 146-217; Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dyrektorium ogólne o katechizacji, Poznań 1998.

 
[3] Uchwały XLII Synodu Płockiego. „Miesięcznik Pasterski Płocki” 76 (1991) nr 10 bis.

 
[4] Tamże, s. 118.

 
[5] Celebracje liturgiczne, w: Jezus prowadzi! zbawia. Wdrodze do Emaus. Podręcznik metodyczny do religii dla klasy III gimnazjum, cz. III, red. Z. Marek, Kraków 2001,8.3-137.

 
[6] Wypłyń na głębię... Przygotowanie do bierzmowania. Materiafy dla katechety. Celebracje. Konferencje, red. T. Panuś, Kraków 2001.

 
[7] Wypłyń na głębię... Przygotowanie do bierzmowania. Materiały dla katechety, cz. 1-111, red. T. Panuś. Kraków 2001; Wypłyń na głębię... Refleksje dla kandydatów do bierzmowania, red. T. Panuś, Kraków 2001.

 
[8] Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994.
© 2008 Diecezja Płocka